Ένα όνειρο μέσα στο χρόνο
”Oh sleeper, turn about in this place which you do not know, but I know it.” (Coffin Text 74)*
Όπως πολλοί αρχαίοι πολιτισμοί, οι Αιγύπτιοι έδιναν πολύ μεγάλη έμφαση στα όνειρα. Πίστευαν ότι οι θεοί εκδηλώνονταν μέσα από τα όνειρα, μεταφέροντας μηνύματα που τους καθοδηγούσαν στη ζωή τους και ότι τα όνειρα ήταν το κανάλι μέσα από το οποίο λάμβαναν προειδοποιήσεις, συμβουλές αλλά και προφητείες. Θεωρούσαν επίσης ότι μέσα από τα όνειρα ανοιγόταν ένα παράθυρο όπου μπορούσαν να παρακολουθούν τις δραστηριότητες των νεκρών.
Στα πλαίσια της ισχυρής πίστης των αρχαίων Αιγυπτίων στη μεταθάνατον ζωή, ο ύπνος θεωρούταν ως πύλη προς αυτό το μυστηριώδη κόσμο και το μέσο με το οποίο ένας άνθρωπος μπορούσε να επικοινωνήσει με τους νεκρούς του, όπως και με τους θεούς. Το ba (η Ψυχή που μπορεί να ταξιδεύει πέρα από το φυσικό σώμα) καταγραφόταν στα ιερογλυφικά ως ένα πουλί με ανθρώπινο κεφάλι που αιωρείται πάνω από ένα κοιμώμενο σώμα. Με αυτή την έννοια, ο ύπνος θεωρούταν παρόμοιος με το θάνατο, όπου οι νεκροί κοιμόνταν ή κατοικούσαν σε μια άλλη διάσταση, όχι εντελώς διαχωρισμένη από αυτή των ζωντανών.
Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη qed (συμβολισμένη με ένα κρεβάτι) για να δηλώσουν τον ύπνο και τη λέξη rswt ή resut (ένα ανοιχτό μάτι στα ιερογλυφικά) για να αναφερθούν στο όνειρο. Η κυριολεκτική μετάφραση του rswt είναι είμαι ξύπνιος, άρα ένα ονείρεμα στα ιερογλυφικά απεικονίζεται από το σύμβολο του κρεβατιού συνδυασμένο με το ανοιχτό μάτι. Αυτός ο συνδυασμός διαβάζεται ως ξύπνιος μέσα στον ύπνο, που είναι η αρχαιοαιγυπτιακή περιγραφή της ομοιότητας των ονείρων με την ξυπνητή κατάσταση. Αυτό το σύμβολο επίσης συνδέεται και με την κατάσταση που σήμερα αποκαλούμε συνειδητό ονείρεμα.
Τα όνειρα λοιπόν ήταν εν δυνάμει πολύ δυνατές εμπειρίες και ιδιαίτερα τα αποκαλυπτικά ή προγνωστικά όνειρα λαμβάνονταν σοβαρά υπόψη. Αυτό αποτυπώνεται και από την πεποίθηση ότι ο νόμιμος βασιλιάς θα πρέπει να μπορεί να ταξιδεύει ανάμεσα στους κόσμους. Υπάρχουν πάπυροι από την Ελληνιστική περίοδο (~170 π.Χ.) που αποτελούν τα ονειρικά ημερολόγια του Πτολεμαίου, ενός μοναχού που έζησε σε ιερή απομόνωση στο ναό του Σέραπις στη Μέμφιδα. Κλήθηκε στο ναό από ένα όνειρο, στο οποίο του παρουσιάστηκε ένας θεός. Εκεί έζησε για πολλά χρόνια ως full time ονειρευτής, του οποίου τα όνειρα τον καθοδήγησαν στην πνευματική αναζήτησή του.
Ονειρικά ταξίδια
Οι Αιγύπτιοι ανέπτυξαν επίσης μια προηγμένη για την εποχή τους πρακτική συνειδητού ονειρικού ταξιδιού. Εκπαιδευμένοι ονειρευτές λειτουργούσαν ως μάντεις, οραματιστές και τηλεπαθητικοί, δίνοντας συμβουλές για θέματα κρατικά και στρατιωτικά, αλλά και παρέχοντας ένα πνευματικό δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ ναών και διοικητικών κέντρων που βρίσκονταν σε μεγάλες αποστάσεις μεταξύ τους (remote viewing). Επίσης, εξασκούσαν την αλλαγή μορφών (shape-shifting), διασχίζοντας το χωροχρόνο με τα ονειροσώματα πουλιών και ζώων. Μέσω του συνειδητού ονειρικού ταξιδιού, οι «επαγγελματίες ταξιδευτές» της αρχαίας Αιγύπτου εξερευνούσαν τα μονοπάτια της μεταθανάτιας ζωής και του πολυδιάστατου σύμπαντος. Ήταν γνωστό ότι η πραγματική μύηση και μεταμόρφωση λαμβάνει χώρα σε μια πιο βαθιά πραγματικότητα μέσα από το ονειρικό ταξίδι, πέρα από το φυσικό σώμα.
Το τελετουργικό της επώασης ονείρων
Όποιος είχε κάποιο θέμα ή πρόβλημα για το οποίο ήθελε βοήθεια, ταξίδευε σε ένα εξειδικευμένο ιερό ή ναό, όπου κοιμόταν για μια νύχτα σε ένα ειδικό κρεβάτι ονείρων, με την ελπίδα ότι θα λάβει θεϊκή καθοδήγηση, συμβουλές ή ακόμα και ίαση από τα όνειρά του. Για να το καταφέρει αυτό, το άτομο περνούσε μια τελετή κάθαρσης που περιλάμβανε νηστεία και αποχή για αρκετές μέρες πριν την είσοδο στο ναό, ώστε να εξασφαλίσει την αγνότητά του. Το όνομα του θεού ή του νεκρού με τον οποίο το άτομο επιθυμούσε να επικοινωνήσει γραφόταν σε ένα κομμάτι λινό ύφασμα και καιγόταν στο λύχνο όσο αυτός βρισκόταν στο ναό. Το επόμενο πρωί ο ιερέας θα παρείχε τις ερμηνείες του για τα όνειρα του επισκέπτη.
Υπάρχει ένας προφανής συσχετισμός που μπορεί να γίνει εδώ, καθώς το τελετουργικό αυτό έχει πολλά κοινά με την εγκοίμηση στην αρχαία Ελλάδα και την ονειροθεραπεία του Ασκληπιού. Κι εδώ έχουμε τελετές εξαγνισμού και κάθαρσης, και νηστεία πριν την είσοδο στον ειδικό ναό, και τέλος την προβολή της απάντησης/θεραπείας που έρχεται με τη μορφή ενός αποκαλυπτικού ονείρου.
Ανάλυση και ερμηνεία
Το πρώτο γραπτό αρχείο ανάλυσης ονείρων ανήκει στον αιγυπτιακό πολιτισμό και χρονολογείται περίπου στο 1275 BC. Αυτό το αρχείο, γνωστό ως ο Πάπυρος Chester Beatty, είναι το παλαιότερο βιβλίο ονείρων που υπάρχει μέχρι σήμερα. Το βιβλίο περιέχει απεικονίσεις του τι σήμαιναν τα όνειρα και περιλαμβάνει 108 διαφορετικά όνειρα, τα οποία είναι κατηγοριοποιημένα ως ευοίωνα ή δυσοίωνα (τα δυσοίωνα είναι γραμμένα με κόκκινο, το χρώμα για τους κακούς οιωνούς). Ιερατικά σύμβολα δίπλα από κάθε όνειρο ήταν ενδεικτικά του αν ήταν καλό ή κακό, π.χ. είναι καλό αν κάποιος δει τον εαυτό του να κοιτάζει έξω από ένα παράθυρο. Τα κείμενα αποτελούν μια διορατική ματιά όχι μόνο στα όνειρα των αρχαίων αλλά και στο πώς βίωναν την καθημερινότητά τους.
Τύποι Ονείρων
Το αρχείο καταγράφει τρεις βασικούς τύπους ονείρων:
- Αυτά στα οποία οι θεοί απαιτούσαν κάποια ευσεβή ενέργεια
- Αυτά που περιείχαν κάποια προειδοποίηση ή αποκάλυψη
- Αυτά που έρχονταν μετά από ένα τελετουργικό
Τα πιο συνηθισμένα όνειρα
Όπως και σήμερα, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είχαν κάποια όνειρα που ήταν πιο συχνά από άλλα. Πολλοί ονειρεύονταν συχνά πως πνίγονταν στο Νείλο ή ότι σκαρφάλωναν στο κατάρτι ενός πλοίου. Επίσης ένα πολύ συχνό όνειρο ήταν το πρόσωπο του ονειρευτή να μεταμορφώνεται σε λεοπάρδαλη.
Μερικά παραδείγματα των ονείρων και της ανάλυσης που περιέχονται στον πάπυρο:
α. Ευοίωνα όνειρα
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του να τρώει κρέας κροκοδείλου, αυτό είναι καλό, σημαίνει ότι θα γίνει ανώτερος ανάμεσα στους ομοίους του.
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του να θάβει ένα γέρο, αυτό είναι καλό, σημαίνει ευημερία.
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του να πριονίζει ξύλο, είναι καλό, σημαίνει ότι οι εχθροί του είναι νεκροί.
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του να κοιτάζει το φεγγάρι που λάμπει, αυτό είναι καλό, σημαίνει συγχώρεση από το Θεό.
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του σε ένα όνειρο να σκοτώνει έναν ιπποπόταμο, αυτό είναι καλό, σημαίνει ότι ένα μεγάλο γεύμα από το παλάτι θα ακολουθήσει.
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του σε ένα όνειρο να βυθίζεται στο ποτάμι, αυτό είναι καλό, σημαίνει την κάθαρση από κάθε κακό.
β. Δυσοίωνα όνειρα
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του σε ένα όνειρο να αρπάζει ένα από τα πόδια του, αυτό είναι κακό, σημαίνει μια αναφορά γι ‘αυτόν από εκείνους που είναι πέρα (τους νεκρούς).
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του να δαγκώνεται από ένα σκυλί σε ένα όνειρο, αυτό είναι κακό, σημαίνει ότι έχει αγγιχτεί από μαγεία.
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του σε έναν καθρέφτη σε ένα όνειρο, αυτό είναι κακό, σημαίνει ότι θα βρει άλλο/άλλη σύζυγο.
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του σε ένα όνειρο να κάνει έρωτα με μια γυναίκα, αυτό είναι κακό, σημαίνει πένθος.
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του σε ένα όνειρο να κοιτάζει μια στρουθοκάμηλο, αυτό είναι κακό, σημαίνει ότι θα τον βρει κακό.
• Αν ένας άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του σε ένα όνειρο να ρίχνει ξύλο μέσα στο νερό, είναι κακό, σημαίνει ότι θα φέρει δυστυχία στο σπίτι του.
Ταξίδι στο χρόνο
Ο θάνατος είναι ο τέλειος ύπνος και ο ύπνος μια ατελής υπόσχεση του θανάτου. Το ζωτικό νήμα της ζωής και της συνείδησης εξακολουθεί να δονείται κατά τη διάρκεια του ύπνου, παράγοντας όνειρα και παραμένει αδιάσπαστο, έτσι ώστε να μπορέσουμε να επιστρέψουμε. Οι Αιγύπτιοι ταξίδευαν πέρα από τις πύλες του θανάτου, ενώ ακόμα ζούσαν, όχι μόνο για να φέρουν πίσω άμεσα τη γνώση της μετά θάνατον ζωής, αλλά για να καταφέρουν την ιερή και μυστική ένωση με τους θεούς τους.
Ο ύπνος και τα όνειρα είναι κάτι που όλοι οι άνθρωποι έχουν κοινό. Περπατώντας μέσα από τους αιώνες, βλέπουμε τη βαρύτητα και τις διαστάσεις που έδιναν οι αρχαίοι στα όνειρα, με πρακτικές όπως η ονειρομαντεία και η ονειροθεραπεία και τη βαθύτερη αλήθεια που ήξεραν ότι αποκαλύπτεται μέσα απ’ αυτά, όχι μόνο για τα μυστήρια της ζωής και του θανάτου, αλλά και την ίδια τη φύση του ανθρώπου.
Φτάνοντας στο σήμερα, σε έναν κόσμο που ο ορθολογισμός έχει κυριαρχήσει στη συλλογική μας σκέψη, από τη μία κανείς δεν πιστεύει ότι τα όνειρα είναι θεόσταλτα μηνύματα, από την άλλη όμως έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, αποδεικνύοντας πως αυτό που οι αρχαίοι ήξεραν κάποτε κι εμείς φαίνεται να έχουμε ξεχάσει, δεν έχει διαγραφεί αλλά, όπως κάθε μυστήριο, φουντώνει τη φωτιά της αναζήτησης που έχει έμφυτη ο άνθρωπος μέσα του.
* Τα Κείμενα των Σαρκοφάγων είναι νεκρικά κείμενα ή μαγικές επωδοί που γράφονταν μέσα στις σαρκοφάγους και τους τάφους. Αυτά τα κείμενα γράφονταν ως προστατευτικά ξόρκια και οδηγίες προς τους νεκρούς, με σκοπό να διασφαλίσουν την ομαλή μετάβαση στην μεταθανάτια ζωή.