Υπηρέτες της Μάγισσας: Πνεύματα-Οδηγοί ή Δαίμονες?

“The Moon has awoken with the sleep of the sun,

The light has been broken, the Spell has begun.”

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Ο μύθος της κακιάς μάγισσας και του διαβολικού ζώου-υπηρέτη της είναι τόσο γνωστός όσο και επαναλαμβανόμενος σαν κεντρικό θέμα σε πολλά παραμύθια. Όταν οι εποχές αλλάζουν και οι νύχτες μεγαλώνουν, δεν είναι απίθανο να δούμε εικόνες και σύμβολα της μαυροντυμένης μάγισσας με μια μαύρη γάτα ή ένα βάτραχο στο πλευρό της. Αυτό είναι το φανταστικό αρχέτυπο των υπηρετών της μαγείας, οι οποίοι έχουν έλεγχο πάνω στα στοιχεία της Φύσης και του ζωικού βασιλείου, κι όμως αυτή η εικόνα απέχει πολύ από τις απαρχές αυτών των μύθων.

Η έννοια των μαγικών πνευμάτων-πλασμάτων αντηχεί στην ιστορία μέσα από κοσμογονικούς μύθους, φυλετικούς θρύλους και θρησκείες, όμως σχετικά πρόσφατα αυτά τα μαγικά ζώα και τα “οικεία πνεύματα”(familiars) επανιδρύθηκαν και χρωματίστηκαν ως διαβολικοί ή επικίνδυνοι σύντροφοι. Ιστορικά, τα οικεία πνεύματα θεωρήθηκαν περισσότερο ως φύλακες άγγελοι παρά ως κακοί δαίμονες.

Ο Υπηρέτης της Μάγισσας

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν στο μυαλό τους την εικόνα της μάγισσας με μια μαύρη γάτα ή ένα βάτραχο, όταν μιλάμε για μαγικούς υπηρέτες. Τις μέρες των εκτεταμένων διώξεων στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική κατά το Μεσαίωνα, οι γυναίκες που κατηγορούνταν για πρακτικές μαγείας θεωρούνταν οτι είχαν δαιμονικούς υπηρέτες, συνήθως με τη μορφή γάτας, σκύλου, κουκουβάγιας, ποντικού, σαλαμάνδρας ή βατράχου. Αυτοί οι υπηρέτες ήταν, κατά τους διώκτες, δαίμονες χαμηλά στην ιεραρχία των δαιμόνων ή ακόμα και ξωτικά. Θρύλοι της εποχής, κυρίως από τη Βρεττανία και τη Σκωτία, μας λένε πως οι υπηρέτες αυτοί έπιναν το αίμα της μάγισσας και σε ανταπόδοση εκείνη τους χρησιμοποιούσε για να κάνει ξόρκια. Ο υπηρέτης αυτός είχε τη δύναμη να αλλάζει μορφές και να κατασκοπεύει για χάρη της. Πολλοί, εντελώς αθώοι φιλόζωοι και ιδιοκτήτες κατοικίδιων διώχτηκαν για την “αφύσικη” επιλογή τους και πάνω τους έπεφτε το φταίξιμο για όποια κακοτυχία συνέβαινε, είτε αυτή ήταν να ξινίσει το γάλα είτε να χαλάσει η σοδειά.

“Κατά τις δίκες των μαγισσών στο Σέιλεμ, δεν υπάρχουν πολλές αναφορές για ζώα-υπηρέτες, αν και υπάρχει καταγραφή για έναν άντρα που διώχτηκε επειδή έκανε το σκύλο του να επιτεθεί, χρησιμοποιώντας μαγικά μέσα. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι ο σκύλος δικάστηκε, καταδικάστηκε και κρεμάστηκε.” Patti Wigington – About Religion

Πέρα από τις διάσημες δίκες των μαγισσών, τα οικεία πνεύματα “βοηθούσαν να διαγνωστούν ασθένειες ή πότε σε κάποιον είχαν κάνει μάγια και χρησιμοποιούνταν για μαντεία καθώς και για να βρίσκουν χαμένα αντικείμενα και θησαυρούς.

Οι μάγοι τα επικαλούνταν σε τελετουργικά, έπειτα τα έκλειναν μέσα σε μπουκάλια, δαχτυλίδια και πέτρες (οπως τα ανατολίτικα Djinn). Μερικές φορές τα πουλούσαν ως φυλαχτά, ισχυριζόμενοι ότι τα πνεύματα θα εξασφάλιζαν επιτυχία στον τζόγο, στην αγάπη, στη δουλειά ή σε οτιδήποτε ζητούσε ο πελάτης. Αυτό το είδος του οικείου πνεύματος δεν ήταν στην πραγματικότητα παράνομο. Ο Αγγλικός Νόμος περί Μαγείας του 1604 απαγόρευε μόνο τα κακά και πονηρά πνεύματα.” Pagan Lore

Δεδομένης της υποτιθέμενης διαβολικής φύσης των οικείων, πολλά ζώα σφαγιάστηκαν, ειδικά γάτες. Αυτές οι σφαγές οδήγησαν σε ένα τραγικό αποτέλεσμα. Στα μέσα του δέκατου τέταρτου αιώνα, ο Μαύρος Θάνατος θέριζε την Ευρώπη. Κάποιοι λόγιοι υποστηρίζουν, και πολύ λογικά, πως η τεράστια μείωση στον πληθυσμό των γάτων, επέτρεψε στους πληθυσμούς των τρωκτικών να ανθίσουν, πολλαπλασιάζοντας έτσι τον αριθμό των ψύλλων που μετέφεραν το βακτήριο της πανούκλας. Είναι γνωστό πως αυτό είχε ως αποτέλεσμα τον αφανισμό του 45-50% του ανθρώπινου πληθυσμού της Ευρώπης.

……………………………………………………………………………………………………………….

“When witches go riding and black cats are seen

The moon laughs and whispers, ’tis near Halloween“

……………………………………………………………………………………………………………..

Δαίμονες

Στην αρχαία Ρώμη, ένας κηδεμόνας ή πνεύμα-φύλακας ήταν ο προστάτης ενός νοικοκυριού ή ενός έθνους ή ακόμα μιας απλής φάρμας ή αποθήκης. Ο Σωκράτης επίσης είχε αναφέρθεί στο δαιμόνιον, που καθοδηγούσε τη συνείδησή του (“…μου παρουσιάζεται ένα θεϊκό δαιμόνιο, αυτό το δαιμόνιο που ο Μέλητος κοροϊδεύοντας το συμπεριέλαβε στην κατηγορία. Αυτό το πράγμα ξεκίνησε να μου συμβαίνει από τότε που ήμουν παιδί, μια φωνή που ακούω μέσα μου, η οποία όταν ακούγεται, με αποτρέπει να κάνω κάποιες πράξεις, αλλά δεν μου υποβάλλει ποτέ τι να κάνω.” Απολογία).

Πολλές ανατολικές θρησκείες διατηρούν ιερά και βωμούς αφιερωμένους σε τέτοια καθοδηγητικά πνεύματα. Μικρά, έντονα χρωματισμένα “σπίτια των πνευμάτων” χτίζονται για να στεγάσουν τις βοηθητικές αυτές θεότητες και απαντώνται σε αφθονία στην Μπανγκονκ.

Πνεύματα Τοτέμ

Ζώα μαγικής δύναμης κυριαρχούν επίσης στη μυθολογία των ιθαγενών της Αμερικής. Αυτοί οι βοηθοί υπάρχουν μέσα στο βασίλειο των πνευμάτων και πιστεύεται πως βοηθούν το μάγο της φυλής, το σαμάνο, όποτε αυτός τα καλεί. Οι πεποιθήσεις των ιθαγενών είναι πως τα ζώα-τοτέμ – ζωικά σύμβολα που αντικατοπτρίζουν συγκεκριμένες ποιότητες και χαρακτηριστικά – εξυπηρετούν ως βοηθοί και φύλακες και στους πνευματικούς αλλά και στον υλικό κόσμο. Παρέχουν συμβουλές και καθοδηγούν στα μονοπάτια της ζωής. Τέτοια ζώα μπορεί να ποικίλουν, από τις πιο μικρές πεταλούδες μέχρι τεράστιους βίσωνες, ελάφια, κογιότ, λαγούς, χελώνες και πολλά άλλα. Ήταν εξαιρετικά χρήσιμα και καλόβολα πνεύματα (αν και μπορούσαν να γίνουν κατεργάρηδες σε κάποιες περιπτώσεις).

Σαμανικοί Πολεμιστές

Στη Σκανδιναβική μυθολογία και την κοινωνία των Βίκινγκ, τα πνεύματα-οδηγοί ονομάζονται fylgja και η μοίρα τους είναι δεμένη με αυτή των ιδιοκτητών τους. Αν πεθάνει το πνεύμα, πεθαίνει και ο άνθρωπος. Ο χαρακτήρας και η μορφή τους είναι επίσης άρρηκτα δεμένη με αυτή του ανθρώπου: ένας ευγενής θα είχε μια αρκούδα για fylgja, ένας άγριος και βίαιος άνθρωπος θα είχε το λύκο ή ένας λαίμαργος το γουρούνι. Πολλοί από τους θεούς είχαν επίσης τα ζώα-τοτέμ τους. Ο Όντιν είχε συνδεθεί με λύκους, κοράκια και άλογα, ο Θωρ με κατσίκες, η Φρέγια με γάτες και ο Φρέυ με αγριογούρουνα.

Αυτοί οι βοηθοί ήταν προσωπικοί και όχι ομαδικοί προστάτες, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις. Μια συχνή τέτοια συμφωνία, συνήθως για τους άντρες, ήταν η επίτευξη και η χρήση της εκστατικής μανίας κατά τη μάχη, η οποία συνδέεται πολύ στενά με ένα τοτέμ, συνήθως την αρκούδα ή το λύκο. Οι berserkers και οι úlfheðnar μοιράζονταν κοινές σαμανικές πρακτικές, με τη μόνη διαφορά ότι το ζώο-τοτέμ των berserkers ήταν η αρκούδα και των úlfheðnar ο λύκος. Το τελετουργικό ρούχο τους ήταν το τομάρι του αντίστοιχου ζώου, μια μακρινή αναφορά στο ότι αυτός που το φορούσε είχε ταξιδέψει πέρα από τα όρια της ανθρώπινης φύσης του και είχε γίνει ένα θεϊκό αρπακτικό.

Ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό των σαμανικών παραδόσεων ανά τον κόσμο είναι η μυητική τελετή που χαρακτηρίζεται από ένα συμβολικό (και σε ορισμένες περιπτώσεις και πραγματικό) θάνατο και αναγέννηση, όπου ο υποψήφιος σαμάνος λαμβάνει τις δυνάμεις του. Οι υποψήφιοι των γερμανικών φυλών σαμάνων-πολεμιστών γίνονταν δεκτοί στην κοινότητα αφού περνούσαν μια περίοδο στη φύση, ζώντας όπως τα τοτέμ-ζώα τους και μαθαίνοντας τους τρόπους των ζώων αυτών, επιβιώνοντας μέσω κυνηγιού. Ο υποψήφιος σταματούσε να είναι κανονικός άνθρωπος και γινόταν αντ’ αυτού λύκος-άνθρωπος ή άνθρωπος-αρκούδα, πιο πολύ μέρος του δάσους παρά του ανθρώπινου πολιτισμού. Έτσι, είχε την ευκαιρία να μπει σε μια κατάσταση όπου τον καταλάμβανε το ζώο-τοτέμ και εκείνος μπορούσε να κάνει χρήση της δύναμής του, της αφοβίας του και της μανίας του. Δεν έχουμε πλήρη εικόνα για το τι μέσα χρησιμοποιούσαν για να εισέλθουν σε αυτή την εκστατική κατάσταση, αλλά σίγουρα η νηστεία, η έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες και οι τελετουργικοί χοροί με όπλα ήταν ανάμεσα σ’ αυτά. Στο πεδίο της μάχης ο berserker ή ο úlfheðinn συχνά έμπαινε στη μάχη γυμνός, φορώντας μόνο τις γούνες και μάσκες του ζώου-προστάτη του ουρλιάζοντας, βρυχώμενος και σε κατάσταση αμόκ, με θεϊκό ή δαιμονικό θάρρος.

~.~.~.~. ~.~.~.~. ~.~.~.~. ~.~.~.~. ~.~.~.~. ~.~.~.~. ~.~.~.~. ~.~.~.~. ~.~.~.~.~

Ο τοτεμισμός μπορεί να εξεταστεί ως πρόδρομος της σύγχρονης ιδέας της δαρβινικής εξελικτικής θεωρίας, και η εξελικτική θεωρία ως επιστημονική αναδιατύπωση των θεμελιωδών αρχών του τοτεμισμού. Με τα όμορφα λόγια του David Abram:

“Ο Δαρβίνος επανανακάλυψε τη βαθιά αλήθεια του τοτεμισμού – την ανιμιστική υπόθεση, τόσο κοινή σε αμέτρητες ιθαγενείς κουλτούρες, η οποία όμως έχει εξοριστεί από την ευγενή κοινωνία – ότι τα ανθρώπινα πλάσματα είναι στενά συνδεδεμένα με όλα τα υπόλοιπα πλάσματα… Με τις θαρραλέες ιδέες του Δαρβίνου, μάθαμε να βλέπουμε τους ανθρώπους ως μέλη μιας ευρύτερης οικογένειας. Όμως ο άγριος, ανιμιστικός υπαινιγμός της ιδέας του Δαρβίνου άργησε πολύ να εμφανιστεί στη συλλογική μας επίγνωση επειδή απειλεί άμεσα την προσφιλή πεποίθηση για την ανθρώπινη υπερβατικότητα. Όπως και να ‘χει, είναι μια αναπόφευκτη σύνδεση της εξελικτικής ιδέας: εμείς οι άνθρωποι είμαστε σωματικά συνδεδεμένοι, μέσω άμεσων και έμμεσων δικτύων εξελικτικού συσχετισμού, με κάθε άλλο οργανισμό που συναντάμε.”

~.~

~.~

~.~

~.~

~.~

Είτε είμαστε μάγισσες, είτε σαμάνοι, είτε έχουμε γάτες, σκύλους ή κοράκια, η βαθιά ανάγκη μας να συνδεθούμε με το θεϊκό στοιχείο, μας οδηγεί πάντα πίσω στη φύση, σα να είναι το πιο μεγάλο μονοπάτι – αν και όχι το πιο πολυσύχναστο πια – προς την ανακάλυψη της μαγείας που αφθονεί εκεί έξω – αλλά και μέσα μας – και περιμένει το κάλεσμά μας για να ενσαρκωθεί: όπως το “οικείο πνεύμα” στο σώμα της γυαλιστερής μαύρης γάτας που θα έρθει γρήγορα κοντά μας αμέσως μόλις το χρειαστούμε και κατά προτίμηση με το φεγγάρι ολόγιομο..