Norna-Gest: Ελέγχει ο άνθρωπος τη μοίρα του;
Ο μύθος, λοιπόν, λέει πως όταν ο Gest ήταν μωρό, τον επισκέφθηκαν στην κούνια του οι τρεις Νόρνες για να δώσουν την ευχή και την προφητεία τους στο νεογέννητο. Οι δύο πρώτες Νόρνες, προσωποποιήσεις του παρελθόντος και του παρόντος, έδωσαν στο μωρό ευχές για τύχη, μεγαλεία και ηρωική ζωή και προέβλεψαν ότι όλα αυτά θα πραγματοποιούνταν και ο Gest θα ξεπερνούσε σε φήμη και σοφία όλους τους προγόνους του. Η τρίτη Νόρνα, το Μέλλον, νιώθοντας υποτιμημένη από τις αδερφές της, όρισε τη μοίρα του Gest λέγοντας πως το παιδί δεν θα ζήσει παραπάνω από όσο κάνει να καεί το κερί που βρισκόταν δίπλα στην κούνια του. Η μεγαλύτερη Νόρνα τότε, έσβησε αμέσως το κερί και το έδωσε στη μητέρα του να το φυλάξει. Εκείνη, αργότερα, το έδωσε στον ίδιο μεταφέροντάς του την ευθύνη για τον έλεγχο της ζωής και του θανάτου του.
Ο Gest έφτασε στην ηλικία των 300 χρόνων, μετά από πολλές περιπέτειες και ηρωισμούς, ακριβώς όπως είχε προειπωθεί από τις Νόρνες. Ο δρόμος του τον έφερε τέλος στη χώρα του Βασιλιά Olaf. Μετά από γεγονότα που περιγράφονται στο Norna-Gestr Saga, ο Gest, έχοντας κερδίσει τη συμπάθεια του βασιλιά, διηγείται την ιστορία και τα κατορθώματά του καθώς και την προφητεία που είχαν υφάνει οι Νόρνες για τη ζωή και το βίο του. Ο μύθος τελειώνει με τον Gest να βγάζει από την τσάντα του το κερί και να το ανάβει μόνος του, τελειώνοντας με δική του απόφαση τη, γεμάτη πια και πλήρη, ζωή του.
Το μοτίβο της προφητείας πάνω από ένα νεογέννητο δεν είναι σπάνιο και η συγκεκριμένη ιστορία πολύ συχνά συγκρίνεται με τον ελληνικό μύθο του Μελέαγρου, με τον οποίο υπάρχουν πολλές ομοιότητες στο συμβολισμό. Κατά αντιστοιχία λοιπόν, ο νεογέννητος Μελέαγρος δέχτηκε επίσκεψη από τις τρεις Μοίρες, δυο εκ των οποίων προφήτεψαν ότι θα γινόταν μεγάλος ήρωας. Η τελευταία μοίρα όμως είπε ότι θα κοβόταν το νήμα της ζωής του τη στιγμή που θα καιγόταν το κούτσουρο που βρισκόταν εκείνη τη στιγμή στο τζάκι. Η μάνα του έσπευσε να σβήσει το κούτσουρο και να το φυλάξει κλειδωμένο σε ένα μπαούλο.
Ο Μελέαγρος μεγάλωσε και κέρδισε τη φήμη του παίρνοντας μέρος στο κυνήγι του Καλυδώνιου Κάπρου, όπου σκότωσε μετά από διαμάχη τους θείους του και αδερφούς της μητέρας του. Τότε εκείνη, για να εκδικηθεί για τα αδέρφια της, έβγαλε το κούτσουρο και το έκαψε, προκαλώντας το θάνατο του γιου της.
Πέρα από την ελεύθερη βούληση και τη μοίρα
Στο πηγάδι της Urd, από όπου παίρνει νερό η μία από τις ρίζες του Δέντρου του Κόσμου, ζούν οι τρεις Νόρνες, σοφές γυναικείες μορφές που “χαράσσουν πάνω στο Δέντρο ρούνους που καθορίζουν τις ζωές και τις μοίρες όλων των παιδιών”. Η Urd, η Verdandi και η Skuld, δε μεταφράζονται ακριβώς ως παρελθόν, παρόν και μέλλον αλλά ως παρελθόν, παρόν και η αναγαιότητα που διακατέχει την κυκλική έννοια του χρόνου στη σκανδιναβική μυθολογία.
Σημειολογικά, το πηγάδι αντιπροσωπεύει το παρελθόν και το Δέντρο το παρόν και υπάρχει μια κυκλικότητα που ορίζει πως το παρόν (με τη μορφή της δροσοσταλίδας στα φύλλα του Δέντρου) μπορεί να επηρεάσει αναδρομικά το παρελθόν (πέφτοντας πάλι μέσα στο πηγάδι). Με άλλα λόγια, το πεπρωμένο είναι η μυστηριώδης δύναμη που προκαλεί το παρελθόν να ασκήσει ιδιαίτερη επιρροή στο παρόν. Σε αυτό το πλαίσιο, αναγκαστικά περιλαμβάνει και την επίδραση του παρόντος στο παρελθόν και, ως εκ τούτου, τη δυνατότητα για ένα νέο και διαφορετικό παρελθόν αλλά και παρόν.
Οι Νόρνες σχεδιάζουν την αρχική μορφή του πεπρωμένου κάθε πλάσματος (συμπεριλαμβανομένων και των ίδιων των θεών) αλλά, και αυτό τις διαφοροποιεί από τις ελληνικές Μοίρες, η κρίση τους δεν είναι απόλυτη. Οι λέξεις που χάραξαν πάνω στο Δέντρο μπορούν να ξαναγραφτούν και αυτό δίνει ένα βαθμό δύναμης σε κάθε πλάσμα που υπόκειται στις Νόρνες, να αλλάξει το “γραμμένο” του. Οι περισσότεροι χρησιμοποιούν παθητικά αυτή τη δύναμη, υπάρχουν όμως και αυτοί που την αξιοποιούν στο έπακρο. Το μοντέλο λοιπόν αυτό είναι δυναμικό και ευμετάβλητο και όχι καθολικό και απόλυτο όπως βλέπουμε σε άλλες μυθολογίες, ακόμα και θρησκείες.
Από την άλλη μεριά, ενώ η πορεία της κάθε ζωής δεν καθορίζεται αυστηρά από τις Νόρνες, καμία ζωή δεν είναι και απόλυτα ανεξάρτητη από την επιρροή τους. Οι ίδιοι οι θεοί βρίσκονται κάτω από τη νομοτέλεια της Νόρνας, και τελικά “πέφτουν” κι αυτοί στα γρανάζια της προφητείας για το Λυκόφως των Θεών, όπως αυτή καταγράφεται στη Voluspa (1). Ακόμη και οι ενέργειες που είναι πιο έντονα βασισμένες στην ελεύθερη βούληση και επηρεάζουν δραματικά το πεπρωμένο, έχουν αποτέλεσμα ακριβώς επειδή είναι επιτυχημένες προσαρμογές του ήδη υπάρχοντος πλαισίου.
Μια εξαιρετική απεικόνιση των παραπάνω είναι η Μήτρα της Μοίρας (the Matrix of Fate), ένα σύμβολο που ονομάζεται το Δίχτυ της Wyrd (μοίρα στα αρχαία αγγλικά). Αποτελείται από εννέα πενταγράμματα, διατεταγμένα σε γωνιακό πλέγμα και περιέχει τα σχήματα όλων των ρούνων και ως εκ τούτου όλες τις δυνατότητες του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Το Δίχτυ της Wyrd είναι μια υπενθύμιση ότι όλη η ζωή είναι ένας άρρηκτα διασυνδεδεμένος ιστός.
Η απόλυτη ελευθερία είναι αδύνατη, όπως και η απόλυτη σκλαβιά. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει καμία απολύτα ελεύθερη βούληση, όπως ακριβώς δεν υπάρχει καμία απολύτα αναλλοίωτη μοίρα. Αντ ‘αυτού, η ζωή αιωρείται στο απέραντο εύρος δυνατοτήτων που βρίσκεται ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα.
(1): Η Voluspa είναι το πρώτο και γνωστότερο ποίημα της Ποιητικής Έντας. Εξιστορεί τη δημιουργία του κόσμου και του μελλοντικού τέλους του και είναι βασική πηγή άντλησης πληροφοριών για τη μελέτη της Νορβηγικής μυθολογίας.