Ένα δέντρο στολισμένο με… κόσμους
“Ξέρω μια φλαμουριά με το όνομα Yggdrasil
Σταλαγματιές λευκές ποτίζουν τον ψηλό κορμό της
Κι ύστερα στάζουν λάμποντας στης γης μέσ’ τις κοιλάδες
Πράσινη πάντα στέκεται στης Urd το βαθύ πηγάδι.” (Voluspa, v. 19)
Στο κέντρο του κόσμου στέκεται ένα δέντρο. Οι μεγάλοι κλώνοι του εκτείνονται από τη μια άκρη του σύμπαντος ως την άλλη. Οι ρίζες του φτάνουν βαθιά στο παρελθόν και τα πιο ψηλά φύλλα του χαϊδεύουν την άκρη του ουρανού. Κάθε κομμάτι είναι κι ένας κόσμος. Η Yggdrasil δεν υπάρχει σε κανένα φυσικό πεδίο της πραγματικότητας που ξέρουμε – ριζώνει στην αόρατη κοσμική καρδιά του τίποτα και των πάντων. Ενσαρκώνει μυστικά το ίδιο το Σύμπαν και την ίδια τη Ζωή.
Η έννοια ενός δέντρου που διακλαδώνεται σε κόσμους είναι παγκόσμια. Η φλαμουριά που ορθώνεται στο κέντρο του σκανδιναβικού πνευματικού κόσμου, φέρει στα τεράστια κλαδιά της εννέα κόσμους. Οι τρεις ρίζες της παίρνουν τη ζωογόνα ουσία από τρία πηγάδια: το πηγάδι της Urd, που είναι το παρελθόν ή η προδιάθεση, το πηγάδι του Mimer που αντιπροσωπεύει την εμπειρία της ύλης και την πηγή όλων των υδάτων, Hvergelmer, από όπου όλη η ζωή παίρνει υλική υπόσταση και εκφράζεται με τα μέσα που αντιλαμβανόμαστε με τις πέντε μας αισθήσεις. Αυτή τη ζωογόνα ουσία μεταφέρει μέσα της και τη μοιράζει στους κόσμους της, θρέφοντας όλα τα όντα που βρίσκονται μέσα τους.
Ακολουθώντας τη νομοτέλεια του θανάτου και της αναγέννησης του φυσικού και όχι μόνο κόσμου, η Yggdrasil είναι αειθαλής και αιώνια αλλά δεν είναι αθάνατη. Εκτός από τους κατοίκους των εννέα κόσμων, φιλοξενεί στο σώμα της και μια πληθώρα άλλων πλασμάτων, ως επί το πλείστον αντιπροσώπους των καταστροφικών δυνάμεων που πάντα βρίσκονται σε διεργασία. Κάτω από το δέντρο ζει ο φτερωτός δράκος Nidhogg που μασάει τις ρίζες της από κάτω. Από το φλοιό και τα φύλλα της τρέφονται τέσσερα μεγάλα ελάφια. Στο πιο ψηλό κλαδί βρίσκεται ένας αετός και ανάμεσα στα μάτια του κάθεται το γεράκι Vedrfolnir, που συμβολίζει το μέσο που φέρνει τη σοφία στον ανώνυμο αετό. Ο σκίουρος Ratatosk ανεβοκατεβαίνει από την κορυφή ως τις ρίζες του Δέντρου, μεταφέροντας λόγια και νέα από όλους τους κόσμους, διατηρώντας την επικοινωνία μεταξύ του αετού στην κορυφή και του ερπετού στις ρίζες. Το τρωκτικό είναι συμβολικό της συνείδησης που καλύπτει το ύψος και το βάθος όλης της ύπαρξης.
Όταν έρθει η ώρα να κλείσει τον κύκλο της, η πανίσχυρη φλαμουριά ανατρέπεται. Το σφρίγος της αρχίζει και φθίνει, η καταπόνηση από τα πλάσματα που την τυραννούν γίνεται εμφανής και είναι πια ένα είδωλο του πόνου που είναι συνυφασμένος και στην ανθρώπινη ύπαρξη. Η ουσία της είναι αθάνατη, η μνήμη της ένα άφθαρτο ιστορικό της πορείας του κόσμου, ενώ το άδειο κέλυφος της ύλης ανακυκλώνεται για μελλοντική χρήση, όπως και τα φύλλα που πέφτουν το χειμώνα και γίνονται ένα στρώμα για τον εμπλουτισμό του εδάφους. Έτσι, διδάσκεται η κοσμική φύση της ύπαρξης και η παροδικότητα της ύλης. Η Yggdrasil μπορεί να είναι κοσμική, αλλά κάθε ανθρώπινο ον είναι μια Yggdrasil από μόνο του, μια μικρογραφία του Δέντρου του Κόσμου, φέρει μέσα του κόσμους μυστικούς, δυνάμεις δημιουργικές αλλά και δαίμονες που το κατατρώνε.
Το ενδιαφέρον είναι ότι συνεχίζουμε μέχρι σήμερα μια παράδοση στολισμού ενός δέντρου με πολύχρωμες σφαίρες που θυμίζουν τη μεγάλη ποικιλία των κόσμων της Yggdrasil, όπως αυτοί κρέμονται από τα κλαδιά του κοσμικού δέντρου. Οι σκανδιναβοί είχαν ενσωματώσει τους μύθους για τη δημιουργία του κόσμου μέσα στη λαογραφία τους. Φύτευαν ένα δέντρο στο κέντρο των αγροκτημάτων τους, που αντιπροσώπευε τη Μεγάλη Φλαμουριά και τη διασύνδεση που υπάρχει στα πάντα γύρω μας. Το δέντρο είχε τη δική του ψυχή και μεγάλωνε μαζί με τις γενιές της οικογένειας. Όσο περισσότερες γενιές είχαν μεγαλώσει στη σκιά του, τόσο πιο δυνατή γινόταν και η σύνδεση μεταξύ του δέντρου και της οικογένειας, η οποία ήταν ιδιωτική και πολύ προσωπική ανάμεσα στα μέλη της κάθε οικογένειας. Πολλά τέτοια ιερά δέντρα μπορούμε να δούμε ακόμα και σήμερα σε όλη τη Σκανδιναβική χερσόνησο.
Στο σύγχρονο χριστουγεννιάτικο δέντρο βλέπουμε τις μπάλες που κρέμονται από τα κλαδιά του και συμβολίζουν τους εννέα κόσμους. Αυτοί οι κόσμοι συνδέονται μεταξύ τους με γέφυρες φτιαγμένες από πάγο και φωτιά και χρώματα (ουράνια τόξα), όπως οι πολύχρωμες γιρλάντες που στολίζουν και τα δικά μας δέντρα. Ο Πολικός Αστέρας κυριαρχούσε στο βόρειο νυχτερινό ουρανό όταν οι Βίκινγκς τον ενσωμάτωσαν στους μύθους τους και τοποθέτησαν εκεί τον υψηλότερο από τους εννέα κόσμους, την κατοικία των θεών – την Asgard. Αυτό το αστέρι τοποθετούμε συμβολικά στην κορυφή του δέντρου, θέτοντας τους κόσμους υπο την προστασία και την εποπτεία των θεών. Με κάθε δώρο που τοποθετούμε κάτω από το δέντρο μας, αντανακλούμε την καλοσύνη των θεών, ένα απειροελάχιστο κομμάτι αυτού του θεϊκού αισθήματος που μας ενώνει μαζί τους.
Κάθε μία από αυτές τις διευρυμένες συνδέσεις, ενισχύει τη σημασία του ακτινοβόλου Δέντρου που βρίσκεται ανάμεσά μας κάθε χρόνο, την περίοδο των Χριστουγέννων. Κάθε άνθρωπος που έρχεται κάτω από την επιρροή του, έχει την εμπειρία, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, μιας πνευματικής αναγέννησης. Ο αλτρουισμός είναι καθολικός, η καλοσύνη ανθίζει ακόμα και στις πιο μελαγχολικές ψυχές και υπάρχει στον αέρα το αίσθημα ότι όλοι είμαστε ένα με όλους και με το Σύμπαν. Το απλοϊκό δέντρο, με τη φρεσκάδα του δάσους που φέρνει και τα κλαδιά του φορτωμένα με αστέρια, έρχεται κοντά μας μια φορά το χρόνο, μέσα από το Μεγάλο Άγνωστο, και φέρνει εκτός από τα νήματα αγάπης και καλής θέλησης, αόρατα δώρα από το θησαυροφυλάκιο της αλήθειας και της κοσμικής σοφίας. Όταν το βλέμμα μας πέσει ξανά, τυχαία, πάνω στο στολισμένο δέντρο μας, ας πάρουμε μια στιγμή να χαθούμε μέσα στις πολύχρωμες μπάλες και τα φωτάκια και ίσως νιώσουμε κι εμείς, λίγο, για λίγο, αυτή τη σύνδεση με το Παν.
