Ο Μαύρος Σκύλος

“Black dogs don’t believe in sin
Think of where the black dog’s been“*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

“My Form is bloody and it is true
It  is the night i wear around me“**

Ο σκύλος βρίσκεται δίπλα μας από την πρώτη στιγμή που ο άνθρωπος έριξε την ονειροπόλα ματιά του στους ουρανούς.

Και τι; Υπήρχαν σκύλοι εκεί πάνω; Στ’ αστέρια;

Μα φυσικά!

Από τα αρχαία χρόνια ακόμα, το Άλφα του Κυνός καθοδηγούσε και προστάτευε, ακριβώς όπως έκανε και η ενσάρκωσή του εδώ στη γη, ο σκύλος. Αχώριστοι από τους ανθρώπους, από τις σπηλιές ως τα κάστρα ως τις μεγαλουπόλεις, οι σκύλοι πρόσεξαν, προστάτεψαν, έπαιξαν, τεμπέλιασαν, πόνεσαν και αγάπησαν εμάς τους ανθρώπους περισσότερο από κάθε άλλο πλάσμα στον κόσμο.

Ο – απαραίτητος για μας- σκύλος έκανε πιθανότατα την πρώτη του εμφάνιση 6.000 χρόνια πριν, στις Αφρικανικές πεδιάδες. Υπάρχουν όμως και κάποιοι μυθολόγοι, οι οποίοι υποστηρίζουν πως η συνεργασία ανθρώπου-σκύλου ξεκίνησε κατά τον Μεγάλο Κατακλυσμό της Παλαιάς Διαθήκης, όπου ο σκύλος – συγκεκριμένα η ράτσα Afghan (Αφγανικό Λαγωνικό) – με τη μύτη του έκλεισε τις τρύπες της Κιβωτού του Νώε για να μη βουλιάξει.

Πίσω στις Αφρικανικές πεδιάδες, ο Ρουκούμπα τεντώθηκε νωχελικά καθώς ο ήλιος σηκωνόταν για πρώτη φορά στον κόσμο. Οι άνθρωποι δεν είχαν ιδέα ποιοι θεοί κυβερνούσαν την πλάση. Το μόνο που ήξεραν ήταν πως οι ίδιοι ήταν μέρος των πάντων και τα πάντα ήταν μέρος τους. Ένας άντρας, ο Κάνγκο αποφάσισε να φύγει για να εξερευνήσει αυτό το μαγικό, νεοφώτιστο κόσμο. Στο ταξίδι του, το πρώτο αξιοπερίεργο πράγμα που είδε ήταν κάτι που λαμπύριζε και μπροστά του καθόταν ένα τετράποδο πλάσμα με μακριά αυτιά.

“Τι παράξενο πράγμα είναι αυτό;” αναρωτήθηκε ο Κάνγκο.

“Είμαι ο Ρουκούμπα, Φύλακας της Φωτιάς, αλλά με λένε επίσης και Σκύλο”.

Ο Κάνγκο είδε πως το πράγμα που φεγγοβολούσε ήταν πεινασμένο και ζητούσε ουρλιάζοντας τροφή. Ο Ρουκούμπα σηκώθηκε και τάισε το πράγμα από μια στοίβα ξερόκλαδων. Καθώς αυτό έτρωγε, μεγάλωνε και γινόταν ακόμα πιο φωτεινό. Ο Κάνγκο ρώτησε το Ρουκούμπα τι ήταν αυτό το πράγμα που τάιζε.

“Φωτιά,” αποκρίθηκε ο Ρουκούμπα.

Και κάπως έτσι ξεκίνησε η μακρά φιλία Ανθρώπου και Σκύλου κατά τους Αφρικανούς μυθολόγους. Στην αρχή όμως, οι σκύλοι δεν ήταν τόσο έμπιστοι. Κάποιοι απ’ αυτούς ήταν κατεργάρηδες κι έτσι έγινε γνωστό πως εξαπατούσαν τους ανθρώπους. Ο Κατεργάρης Σκύλος μπορούσε να πάρει πολλές μορφές, όπως αυτή που Λύκου, ο οποίος κατά λάθος έφερε το Θάνατο στον Κόσμο.

Μια ιστορία που μας έρχεται απ’ τους Εσκιμώους, μας λέει πώς ο Σκύλος δημιουργήθηκε από το Κοράκι και τη γυναίκα του. Η γυναίκα του Κόρακα λοιπόν, του ζήτησε να φτιάξει κάτι χρήσιμο. Έτσι, εκείνος καθώς σκεφτόταν για πολύ τι θα φτιάξει, άφησε τα νύχια του να μακρύνουν υπερβολικά. Από αυτά τελικά έφτιαξε κάτι με τέσσερα πόδια, μακριά μουσούδα και στριφογυριστή ουρά. Έτσι, γεννήθηκε ο Σκύλος, αποτέλεσμα της ευφάνταστης τέχνης του Κόρακα και κληρονόμησε την κατεργαριά και την ιδιοτροπία του δημιουργού του.

Με το πέρασμα του Χρόνου, καθώς οι σκύλοι και οι άνθρωποι δένονταν και συνήθιζαν ο ένας τον άλλο, οι σκύλοι μπήκαν στο χορό της φαντασίας των ανθρώπων, δημιουργώντας πολλά αρχέτυπα. Ένα τέτοιο αρχέτυπο, από τα διασημότερα στη μυθολογία, είναι το συμπαθές κατά τα άλλα, τετράποδο-τρικέφαλο θηρίο που φυλάει τις πύλες του αρχαιοελληνικού Κάτω Κόσμου, και φυσικά δεν είναι άλλος από τον Κέρβερο.

Απόγονος του Τυφώνα και της Έχιδνας, ο Κέρβερος τρέφεται αποκλειστικά με ζωντανή σάρκα και είναι επιφορτισμένος με το καθήκον να αποτρέπει τις ψυχές να φύγουν απ’ τον Άδη κατασπαράζοντάς τες, χωρίς να πειράζει όμως όσους εισέρχονται, όπως ξέρουμε από τους γνωστούς μύθους του Ηρακλή και του Ορφέα. Τα τρία κεφάλια του Κέρβερου έχουν ιδιαίτερη σημασία και μπορούν να εφαρμοστούν πολλαπλά επίπεδα αποσυμβολισμού. Μια πρώτη ερμηνεία είναι πως τα κεφάλια του βλέπουν στην αιωνιότητα, συμβολίζοντας παρελθόν, παρόν και μέλλον, κατ’ αντιστοιχία με τις τρεις Μοίρες. Άλλες πηγές μιλούν για τις τρεις φάσεις της ζωής του ανθρώπου – γέννηση, ενηλικίωση και γηρατειά.

Μία πιο ενδιαφέρουσα προσέγγιση είναι πως τα τρία κεφάλια του Κέρβερου συμβολίζουν το τρισυπόστατο της ύπαρξης, δηλαδή σώμα, ψυχή και πνεύμα,  και πώς αυτά πλήττονται από τις κατώτερες ορμές, τις “ζωικές” – που αποτυπώνονται με την εικόνα του άγριου θηρίου. Ειδικά στο μύθο του Ηρακλή, είναι εμφανής η πάλη της ψυχής (Ηρακλής), που καθώς ανεβαίνει στα ανώτερα στρώματα προς τη θεοποίηση (Άθλοι) έρχεται αντιμέτωπη με πλάνες, φοβίες και επιθυμίες τις οποίες πρέπει να καθυποτάξει για να μπορέσει να προχωρήσει. Αυτό διαφαίνεται καθαρά και στο μύθο του μυημένου Ορφέα, ο οποίος καταφέρνει να κοιμίσει το κτήνος με την αρμονία της μουσικής του, που φτάνει να καθηλώσει όχι μόνο τις κατώτερες ορμές, αλλά όλο το φάσμα της ύπαρξης, ακόμα και το θάνατο.

Αυτός ο συμβολισμός υπάρχει και σε άλλους μύθους. Μια άμεση σύνδεση μπορούμε να κάνουμε με το σκανδιναβικό μύθο της Βαλχάλα, οπού τα δύο κυνηγόσκυλα του Όντιν φυλάνε τις πύλες της. Ο Γκέρε και ο Φρέκε – “απληστία” και “λαιμαργία” αντίστοιχα – είναι δύο από τα εμπόδια που ο πολεμιστής καλείται να ξεπεράσει, υπερβαίνοντας έτσι τις κτηνώδεις απεικονίσεις της ζωικής του φύσης, πριν καταφέρει να εισέλθει στα δώματα της Βαλχάλα, κερδίζοντας τη σύνδεση με το θείο στοιχείο. Ακόμα πιο κοντά στον ελληνικό μύθο είναι η εικόνα του Γκαρμ, του θηριώδους σκύλου (ή λύκου σε άλλες πηγές) που στέκεται Φύλακας της Χέλα, του κάτω κόσμου των Σκανδιναβών.

Ο Μαύρος Σκύλος είναι ένα μοτίβο που απαντάται αρκετά συχνά στη λαογραφία της Βρετανίας, της Σκωτίας και της Ιρλανδίας, έχοντας τοπικό χαρακτήρα και κέλτικες /γερμανικές ρίζες. Ο Μαύρος Σκύλος – ή Μπάργκεστ όπως είναι μια κοινή ονομασία του –

είναι ένα δαιμονικό πνεύμα, που συσχετίζεται ως επί το πλείστον με το θάνατο και την κόλαση. Η εμφάνισή του διαφέρει από περιοχή σε περιοχή, αλλά οι περισσότερες ιστορίες μας μιλούν για ένα σκύλο τεράστιων διαστάσεων, με κόκκινα μάτια και μεγάλα κοφτερά νύχια. Είτε προοιωνίζει θάνατο για όσους τον δουν, είτε στοιχειώνει αρχαία μονοπάτια περιμένοντας να σύρει στην κόλαση το διαβάτη που θα τύχει να ξεστρατίσει νύχτα σε κάποιο σταυροδρόμι, ο μαύρος σκύλος ντύνει με την παρουσία του την απόκοσμη ατμόσφαιρα μιας εποχής μαγείας και δεισιδαιμονίας, στα ομιχλώδη τοπία των Χάιλαντς.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Η εγγύτητα των δυο αυτών μορφών, του σκύλου και του ανθρώπου δημιούργησε μύθους που καλύπτουν ένα μεγάλο φάσμα του δίπολου “καλό-κακό”: είτε είναι ευεργέτης είτε δαίμονας, ο σκύλος πατάει σε δύο κόσμους. Μυθολογικά, πατάει και σε αυτό τον κόσμο, αλλά και στον Άλλο. Όπως και στην πραγματικότητα, η διττή του φύση ως σύντροφος του ανθρώπου αλλά και ως άγριο ζώο έχει εμπνεύσει αυτή την τόσο ευρεία γκάμα μύθων και παραμυθιών. Έχει εξυψωθεί σε κοσμικό σύμβολο, που το συναντάμε σε παγκόσμια κλίμακα, κάτι που δείχνει ότι έχει γράψει το δικό του στίχο στο συλλογικό μας ασυνείδητο. Αρκεί να κοιτάξουμε στα μάτια του για να μάθουμε τι σημαίνει ανιδιοτελής αγάπη, πίστη και αφοσίωση, εφόδια που τόσο έχει ανάγκη η ψυχή στο δρόμο της προς τη θέωση.

*Song: Black Dog – Jesse Winchester

**Song: The Barghest O’ Whitby – My Dying Bride