Ο δρόμος για τη Βαλχάλα

Πάρα πολύ παλιά, στους σκοτεινούς αιώνες που πέρασαν πριν η δική μας ιστορία αρχίσει, τα μέλη της ανθρώπινης φυλής φαίνεται να είχαν ακολουθήσει μια ακριβέστατα ίδια πορεία. Κάθε μυθολογία κατάγεται από τις αρχαιότερες των παραδόσεων και αντανακλά τον ίδιο σεβασμό για τη φύση ως μέσο των θεϊκών δυνάμεων, αλλά και για τον άνθρωπο ως το αντίγραφό τους. Παρόλα αυτά, κάθε μία μυθολογία συμπυκνώνει την κοσμογονία και τις οδηγίες του ζην σε έναν ευδιάκριτο, αλληγορικό κώδικα. Συγκρίνοντας τα διάφορα αυτά συστήματα, μπορούμε να αναγνωρίσουμε και εν μέρει να αποκρυπτογραφήσουμε το συμβολισμό τους και τις οδηγίες που δίνουν για την αναζήτηση της σοφίας και την εξέλιξη της ψυχής. Χωρίς αυτή την αποκωδικοποίηση, πολλές ιστορίες και παραμύθια αντιμετωπίζονται ως κενά νοήματος, απλώς σημάδια πάνω στο χαρτί.

Μια από τις πιο γνωστές αλλά λιγότερο κατανοητές αλληγορίες των Σκανδιναβών , που οιωνίζει τη μοίρα του ανθρώπινου γένους, είναι αυτή της Βαλχάλα (Valhöll στα αρχαία νορβηγικά). Έχοντας γίνει γνωστή από τις όπερες του Βάγκνερ, έχει καταλήξει να θεωρείται ρηχά ως μια παρωδία του χριστιανικού παραδείσου, όπου βάρβαροι, μυρωδάτοι Βίκινγκς μεθοκοπούν μετά θάνατον. Σε μια σύντομη περιγραφή, η Βαλχάλα είναι το βασίλειο του Όντιν, ως θεού του πολέμου, του οποίου οι ήρωες σκοτώνονται καθημερινά στη μάχη. Κατά το δειλινό, τα πνεύματά τους μεταφέρονται από τις Βαλκυρίες – το τάγμα των θηλυκών πολεμικών ακολούθων του Όντιν – στη Βαλχάλα. Εκεί διασκεδάζουν με κρέας και υδρομέλι, ως το πρωί που θα πρέπει να επιστρέψουν στο πεδίο της, μετά θάνατον πια, μάχης. Αναμετρούνται μεταξύ τους και αφού όλοι τους κείτονται και πάλι νεκροί, στο τέλος της μέρας σηκώνονται και ξαναμπαίνουν στο παλάτι για να συνεχίσουν το γλέντι.

Η Βαλχάλα προστατεύεται από πολλά εμπόδια: είναι περιτριγυρισμένη από μία τάφρο, που ονομάζεται Tund. Εκεί μέσα, ένας ανθρωποφάγος λυκάνθρωπος, ο Tjodvitner, παραμονεύει. Η μεγάλη πύλη της είναι ασφαλισμένη με μάγια, ενώ πάνω στις πόρτες της είναι καρφωμένος ένας λύκος, που επάνω του κάθεται ένας ματωμένος αετός. Και πέρα από όλα αυτά, δύο από τα άγρια κυνηγόσκυλα του Όντιν φυλάνε την είσοδο.

Για να κατανοήσουμε το σύστημα, πρέπει πρώτα να αναφέρουμε τους όρους. Στη νορβηγική Έδδα, ο Όντιν απαντάται σε κάθε επίπεδο της ζωής. Στο υψηλότερο πεδίο του κοσμικού ιδεασμού, είναι η πεμπτουσία της δημιουργικής, καθολικής συνείδησης, ο Πατέρας-Όλων. Το όνομα αυτό είναι μια μορφή κοσμικής ευφυΐας, όπως ο ελληνικός νους, της οποίας η πνευματική ψυχή του ανθρώπου είναι αναπόσπαστο κομμάτι. Ενώ κατά μία γενική έννοια, ο Πατέρας-Όλων υπονοείται σε όλες τις μορφές εκδήλωσης, ο Όντιν έχει επίσης και ένα συγκεκριμένο πεδίο ορισμού: ένα επίπεδο ουσίας πολύ ανώτερο από το δικό μας υλικό, που ονομάζεται Gladsheim. Εκεί βρίσκεται η Βαλχάλα, η αίθουσα των εκλεκτών. Val σημαίνει επιλογή, αλλά και θάνατος όταν αναφέρεται στους πολεμιστές του Όντιν, τους νικητές-του-ενός. Όπως υποδηλώνει και η φράση, καθένας από αυτούς έχει επιτύχει μια νίκη απέναντι σε έναν – τον εαυτό του. Καθένας έχει επιλέξει να πεθάνει ως προσωπικό, περιορισμένο Εγώ και έχει κερδίσει την υπέρβαση της συνείδησης στο πεδίο των θεών. Δηλαδή, έχει ξεπεράσει τις μικρότερες ανθρώπινες τάσεις και έχει ενωθεί με τον κοσμικό σκοπό της ζωής. Αυτό είναι μια διαρκής διαδικασία ανάπτυξης, κατά συνέπεια αλλαγής: κάθε καθημερινός θάνατος είναι μια μεταμόρφωση από μια λιγότερο σε μια περισσότερο τέλεια κατάσταση. Οι ήρωες έρχονται στην ιερή αίθουσα του Όντιν με τις Βαλκυρίες (στεφανωτές των νικητών), που έχουν στενή σχέση με την πνευματική ψυχή του ανθρώπου, το κανάλι του με το οποίο λαμβάνει καθοδήγηση από τις ανώτερες σφαίρες.

Κάθε ένα εμπόδιο προς την Αίθουσα των Εκλεκτών είναι σύμβολο μιας ανθρώπινης αδυναμίας που ο ήρωας στην ανάβασή του πρέπει να υπερνικήσει. Ο πολεμιστής που θα περάσει την τάφρο του Χρόνου (Tund), που λέγεται αλλιώς και το ποτάμι της αμφιβολίας (Ifing), πρέπει να διατηρήσει αλύγιστο το σκοπό και την κατεύθυνσή του αν δε θέλει να τον παρασύρουν τα ορμητικά ρεύματα της εφήμερης ύπαρξης. Πρέπει επίσης να αποφύγει τις κτηνώδεις επιθέσεις της ζωικής του φύσης (οι παγίδες του Tjodvitner) και έτσι να «κερδίσει» το πέρασμα στην απέναντι όχθη. Πολλές γραφές έχουν παρόμοιες αλληγορίες. Ο Βουδισμός, για παράδειγμα, μας μιλάει για τέσσερα ξεχωριστά στάδια προόδου: αυτοί που έχουν μπει στο ποτάμι, αυτοί που είναι ήδη στο ποτάμι, αυτοί που έχουν σχεδόν φτάσει απέναντι και αυτοί που έχουν καταφέρει να περάσουν στην απέναντι όχθη.

Έπειτα, ο υποψήφιος αναζητητής της Βαλχάλα πρέπει να ξεφύγει από τα κυνηγόσκυλα Gere (απληστία) και Freke (λαιμαργία) και ξεπερνώντας αυτά τα δύο «θανάσιμα αμαρτήματα» να βρει το μυστικό της μαγικής πύλης. Η πύλη θα ανοίξει μόνο σε αυτόν που έχει την κατάλληλη δύναμη της φιλοδοξίας, καθαρότητα στα κίνητρά του και αλύγιστη αποφασιστικότητα, όπλα με τα οποία θα εξοντώσει το λύκο και τον αετό. Αυτοί οι δύο συμβολίζουν τις ιδιοτελείς τάσεις που προκύπτουν μέσα από το εγώ, με νέες μορφές κάθε φορά, για να προκαλέσουν αυτούς που πλησιάζουν το βασίλειο των θεών. Οι τάσεις αυτές θα πρέπει να καθηλωθούν, ώστε να μπορέσει ο ήρωας να περάσει από την πόρτα της Βαλχάλα.

Τα δύο κοράκια του Όντιν, ο Hugin και ο Munin, καθημερινά πετούν πάνω από το πεδίο της μάχης, φέρνοντάς του πολύτιμες πληροφορίες. Hugin σημαίνει νους και Munin μνήμη, όμως το νόημά τους είναι πολύ πιο βαθύ από όσο οι λέξεις υποδηλώνουν. Ο Hugin, ο νους, περιλαμβάνει χαρακτηριστικά όπως τάσεις, διανοητικές στάσεις, επιθυμίες, συναίσθημα, πρόθεση, κίνητρο. Ο Munin, η μνήμη, είναι η συσσώρευση ολόκληρου του παρελθόντος σε ένα κατά συνέπεια αναπόφευκτο παρόν, αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε κάρμα, το οποίο φέρει όλες τις δυνατές συνθήκες που θα πρέπει η ψυχή να ξεπεράσει. Ο Όντιν σχολιάζει για την καθημερινή αυτή επιτήρηση του πεδίου μάχης: «Είμαι ανήσυχος για τον Hugin μήπως και δε γυρίσει, αλλά φοβάμαι ακόμη περισσότερο για τον Munin». Αυτή η αινιγματική παρατήρηση φαίνεται να δείχνει ότι τα δύο κοράκια, με το να δίνουν στον Όντιν την πανοραμική τους θέα του κάρμα όλων των κόσμων, παίζουν έναν κρίσιμο ρόλο.

Όλα τα όπλα, είτε αμυντικά είτε επιθετικά, πρέπει να παραδοθούν και να μεταμορφωθούν σε κατασκευαστικά υλικά για την Ιερή Αίθουσα. Οι τοίχοι είναι φτιαγμένοι από τα δόρατα των πολεμιστών, η οροφή από τις ασπίδες τους. Μέσα στην αίθουσα ακόμα και η προστατευτική πανοπλία αφαιρείται: «οι πάγκοι είναι στρωμένοι από δερμάτινους θώρακες».

Αν αυτοί οι μύθοι έχουν προέλθει από τους πολεμοχαρείς Βίκινγκς, που σύμφωνα με έναν από τους κώδικές τους έπρεπε να κοιμούνται πάνω στις ασπίδες τους με το σπαθί στο χέρι, αυτό μοιάζει να είναι εντελώς εκτός του χαρακτήρα τους. Αντίθετα, επιβεβαιώνει κατά μία έννοια τη θεωρία ότι οι σκανδιναβικοί μύθοι προϋπάρχουν των Βίκινγκς και προέρχονται από την ίδια, αρχαϊκή πηγή με άλλες πρώιμες παραδόσεις. Είναι σαφές πως υπάρχουν πολλά κάτω από την επιφάνεια, όσο αφορά στη γοητεία της Ποιητικής Έδδας, ακόμα και στις πιο «πονηρές» ιστορίες της, γιατί η παράδοση των όπλων είναι από μόνη της σήμα κατατεθέν της Μυστηριακής Παράδοσης. Ο υποψήφιος για την παγκοσμιότητα δεν μπορεί, από την ίδια τη φύση της αναζήτησής του, να θεωρήσει τον εαυτό του ξεχωριστό από το όλο. Μέσα διαχωρισμού δεν έχουν καμία χρησιμότητα γι’ αυτόν, είτε στη σκέψη είτε στα λόγια είτε στις πράξεις. Τα πρώτα που φεύγουν είναι τα όπλα άμυνας, καθώς καλλιεργείται η έννοια της αβλάβειας. Έπειτα παραδίδονται όλα τα επιθετικά όπλα και τέλος, όλα τα κομμάτια της πανοπλίας. Ο νικητής-του-ενός έχει περάσει πέρα από την έννοια της διακριτότητας. Το έργο του βρίσκεται όχι στο άμεσο αλλά στο αιώνιο. Η οντότητά του δε δεσμεύεται πια από έναν εαυτό αλλά εκτείνεται απεριόριστη. Έτσι, η ηρωική ψυχή έχει απορρίψει όλες τις προσωπικές ανησυχίες, έχοντας θέσει απόλυτη εμπιστοσύνη στον καθολικό σκοπό που υπηρετεί άνευ όρων, ως ανιδιοτελής φορέας του θεϊκού Νόμου.

Η γιορτή των νικητών-του-ενός – που καμία σχέση δεν έχει με μεθυσμένα όργια, εκτός κι αν το δούμε από την οπτική των αρχικών Διονυσιακών Μυστηρίων, όπου το κρασί αντιπροσώπευε την πνευματική φώτιση – είναι η μέθεξη των κοσμικών στοιχείων. Αυτά συμβολίζονται από το υδρομέλι ή το νέκταρ των θεών, όπως στους ελληνικούς μύθους (το μέλι συλλέγεται από την ανιδιοτελή προσπάθεια των μελισσών για το κοινό καλό. Στα Ελληνικά Μυστήρια οι μύστες/ιερείς ονομάζονται μέλισσαι) και από τρεις κάπρους: ο Andrimner αφήνει τον Saerimner να διαποτιστεί από τον Eldrimner. «Ο κάπρος του αέρα αφήνει τον κάπρο του νερού να διαποτιστεί με τον κάπρο της φωτιάς». Ο κάπρος αντιπροσωπεύει τις διαμορφωτικές αρχές της γης, όπου κερδίζεται η απαραίτητη εμπειρία. Στο Grimnismal της Έδδας, οι νικητές-του-ενός τρέφονται με την τριάδα των κάπρων, που επίσης εκπροσωπούν δημιουργικές δυνάμεις, το ενεργειακό τρίπτυχο των φυσικών στοιχείων: Odin (αέρας, πνεύμα), Honir (νερό, νους), Lodur (φωτιά, θέληση και επιθυμία). Αν τα αντικαταστήσουμε στον αρχικό στίχο έχουμε: το Πνεύμα αφήνει το Νου να διαποτιστεί με Θέληση και Επιθυμία. Λίγοι γνωρίζουν τι θρέφει τους νικητές-του-ενός. Ο ανώτερος εαυτός ή το πνεύμα του ανθρώπου επιτρέπει στο ανθρώπινο εγώ να δοκιμαστεί στις φωτιές της ψυχής για να αποδείξει την ακεραιότητά του. Αν επιτύχει, ο άνθρωπος γεννάει τον εσωτερικό θεό του, ο θνητός κερδίζει την αθανασία του και έρχεται σε ένωση με τον κοσμικό Όντιν που εδρεύει μέσα του.

Ένα διαφωτιστικό παρακλάδι της ιστορίας είναι ότι όταν ο Πατέρας-Όλων καλωσορίζει τους ήρωές του στη Βαλχάλα, ονομάζεται Ropt, ο δυσμενής: ο φέρων δεινά και ατυχία. Και είναι ακριβώς έτσι γιατί, σε αυτό το πλαίσιο, είναι ο ιεροφάντης, ο μυητής που – εκτός από την έμπνευση και την καθοδήγηση που παρέχει – πρέπει να υποβάλει το ανθρώπινο εγώ στις φωτιές της ίδιας του της ψυχής, χωρίς να μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα της δοκιμασίας. Μόνο ο επιτυχημένος υποψήφιος αναγνωρίζει τον Όντιν ως Ropt. Η Βαλχάλα αντιπροσωπεύει άλλη μία πτυχή που την συνδέει με άλλες γραφές του μακρινού παρελθόντος: Πεντακόσιες πόρτες και σαράντα ακόμα υπάρχουν στο αστραφτερό οίκημα. Οκτακόσιοι πολεμιστές βγαίνουν από την κάθε μία όταν ο Όντιν παραταχτεί στον πόλεμο με το Λύκο. 432.000 πολεμιστές. Στις Βαβυλωνιακές και Ινδικές χρονολογίες αυτός ο αριθμός εμφανίζεται με πολλούς τρόπους. Πολλαπλάσιά του ορίζουν μεγάλους κύκλους αστρονομικών γεγονότων ενώ, διαιρώντας το με διάφορους αριθμούς, έχουμε διάρκειες πιο συχνών φαινομένων. Είναι η διάρκεια σε ανθρώπινα χρόνια, της Εποχής του Σιδήρου (Kali Yuga) όπου οι δυνάμεις του σκότους είναι πιο απαιτητικές. Είναι, το λιγότερο, αξιοσημείωτο που αυτός ακριβώς θα είναι ο αριθμός των υπερμάχων του Όντιν στο τέλος! Σίγουρα αφήνει μια έντονη υπόνοια ότι κάποτε υπήρξε ένας παγκόσμιος, κοινός μύθος από όπου αυτές οι πολύ διαφορετικές κατά τα άλλα παραδόσεις έχουν προέλθει.

Το «Πεδίο της Μάχης» (Vigridsslatten), οπού οι πολεμιστές του Όντιν μάχονται καθημερινά μπορεί επίσης να μεταφραστεί και ως Πεδίο της Καθαγίασης. Αυτό είναι το πεδίο μάχης του ίδιου του ανθρώπου, όπου παρατάσσονται σε αντίπαλα στρατόπεδα οι ανθρώπινες ποιότητες με τις ιδιότητες της ανώτερης φύσης. Το αποτέλεσμα αυτής της καθημερινής αναμέτρησης επηρεάζει βαθιά την εξελικτική πορεία του ήρωα. Μερικές φορές ο νικητής-του-ενός καταφέρνει να περάσει από τον κόσμο των ανθρώπων απέναντι, στις τάξεις των θεών. Αυτοί οι σπάνιοι πρωτοπόροι που κερδίζουν μια θέση στην Ιερή Αίθουσα ενώνουν τις δυνάμεις τους με τη θεϊκή πρόθεση της Φύσης. Οι Βαλκυρίες, ο βαθύτερος εμπνευσμένος εαυτός μας, ψάχνουν πάντα το πεδίο της καθαγίασης για άξιους υποψήφιους που θα διαλέξουν να βοηθήσουν τους θεούς στους ατέλειωτους αγώνες τους για την ένδοξη ολοκλήρωση του κύκλου, όπου η ανθρωπότητα στο σύνολό της θα αναλάβει τη θεϊκή κληρονομιά της.

Οι αινιγματικές γραφές της Έδδας μπορούν έτσι να ερμηνευτούν υπό το φως άλλων, συγκρίσιμων θρύλων και με τη σειρά τους να βοηθήσουν να αποσαφηνιστούν κι αυτοί. Είναι πιθανό τα πολεμικά χαρακτηριστικά της ανδρείας και της δύναμης να έχουν αδικαιολόγητα τονιστεί από τους Σκανδιναβούς κατά τη μετάδοσή τους, κι αυτό σε βάρος ιδανικών όπως η γαλήνη και η ήρεμη σοφία. Από την άλλη, το ανδρείο πνεύμα αυτών των ιστοριών είναι καλά προσεγμένο ώστε να φέρει συγκεκριμένες έννοιες από την εποχή των Βίκινγκς στη σημερινή. Η σύγχρονη ανθρωπότητα έχει και τα μέσα και τα κίνητρα να αποκρυπτογραφήσει τουλάχιστον ένα μέρος από την παραδοσιακή αυτή σοφία, που τόσο όμορφα είναι συγκαλυμμένη. Μέσα από την αλληγορία της Βαλχάλα, που βρίθει από καθοδήγηση και έμπνευση, θα βρεθεί ο καθένας μας, εκεί, καθημερινά στο πεδίο της μάχης. Θα πρέπει να περάσει σκοτεινές τάφρους και να πολεμήσει με λύκους και δαίμονες, να λύσει τα μάγια, να παραδώσει τα όπλα του και να βρεθεί τέλος αντιμέτωπος με τη μεγαλύτερη πρόκληση: τον ίδιο του τον εαυτό. Και κάθε δειλινό, θα τηρείται μια αρχαία υπόσχεση: η ανάσταση, η πολυπόθητη είσοδος στην Ιερή Αίθουσα, το υδρομέλι των θεών, το αιώνιο γλέντι, η πρόσβαση στην αλήθεια της ίδιας μας της ύπαρξης..