Ώρα να πληρώσουμε τον αυλητή…

Το Σωτήριο έτος 1284, στις 26 Ιουνίου και ημέρα Κυριακή, η γερμανική πόλη Χάμελιν αντιμετωπίζει ένα τρομερό πρόβλημα τρωκτικών. Στη σκηνή μπαίνει ο αυλητής. Συμφωνεί να απαλλάξει την πόλη από τους αρουραίους με αντάλλαγμα μια μεγάλη αμοιβή, και το κάνει παίζοντας τον αυλό του μέχρι να ξετρυπώσει όλα τα ποντίκια και αυτά να αρχίσουν να τον ακολουθούν. Τα οδηγεί μακριά απ’ το χωριό και επιστρέφει για να πληρωθεί την αμοιβή του — αλλά οι χωριανοί αποφασίζουν να μην πληρώσουν. Βγάζει λοιπόν άλλη μία φορά τον αυλό του και, χαμογελώντας σαρδόνια, αρχίζει να παίζει ξανά. Αυτή τη φορά είναι τα 130 παιδιά του χωριού που αρχίζουν να χορεύουν και να τον ακολουθούν. Τα οδηγεί σε μια ρωγμή ενός κοντινού βουνού όπου χορεύοντας ακόμα και γελώντας, χάνονται για πάντα..

Η ιστορία του Μαγικού Αυλού, ένας μύθος με διάφορες παραλλαγές, μας έρχεται από την πόλη Χάμελιν της Γερμανίας και έχει πυροδοτήσει τη φαντασία μας για αιώνες. Πέρα από την επιφανειακή αφήγηση ενός μυστηριώδους μουσικού που οδηγεί αρουραίους μακριά από την πόλη, η ιστορία περιέχει συμβολισμούς και ηθικά -για την εποχή (;)- μαθήματα που αντηχούν σε όλους τους πολιτισμούς, σε όλες τις χρονικές περιόδους. Ας δούμε μερικά από τα  επίπεδα ανάγνωσης, μέσα σε αυτή την ιδιαίτερη προβολή, στο καλειδοσκόπιο των φολκλορικών μύθων.

Ο αυλητής ως αρχετυπική φιγούρα

Στον πυρήνα του, ο Μαγικός Αυλός ενσαρκώνει το αρχέτυπο του μυστηριώδους, γοητευτικού ξένου που εισέρχεται σε μια κοινότητα, διαταράσσει το status quo και φέρνει την αλλαγή. Τα αρχέτυπα είναι επαναλαμβανόμενα σύμβολα ή μοτίβα που συναντάμε στη μυθολογία, τη λογοτεχνία, τη λαογραφία και την ψυχολογία και ως τέτοια αντιπροσωπεύουν παγκόσμια, κοινά θέματα της ανθρώπινης εμπειρίας. Ο Αυλητής, με τη μαγευτική μουσική και την πολύχρωμη ενδυμασία του, προσωποποιεί την αινιγματική δύναμη -τον καταλύτη, ο οποίος εμφανίζεται για να αναβαθμίσει ή για να καταλύσει μια δομή: μία κοινότητα, μία κοινωνία, μία οικογένεια, μία βαθιά ριζωμένη πίστη ή αξία στο ανθρώπινο υποσυνείδητο και οτιδήποτε θεωρούμε αμετάβλητο, ανέγγιχτο, απαράβατο.

Ο πειρασμός του ηδονισμού

Οι μαγευτικές μελωδίες του Αυλητή όχι μόνο γοητεύουν τους αρουραίους αλλά δελεάζουν και τα παιδιά της πόλης να τον ακολουθήσουν. Αυτή η δυαδικότητα υποδηλώνει το θέμα του πειρασμού, συμβολίζοντας τη γοητεία του ηδονισμού και τις συνέπειες της υπόκυψης σ’ αυτόν. Οι αρουραίοι, που συχνά συνδέονται με τη βρωμιά και τη φθορά, αντιπροσωπεύουν τις “αμαρτίες” που μαστίζουν μία κοινωνία. Τα παιδιά από την άλλη συμβολίζουν την αθωότητα και την παιδικότητα της νεαρής ψυχής που ελλείψει εμπειρίας, είναι το χαρούμενο θύμα των αναπόφευκτων πειρασμών της ζωής. Ο Αυλητής επομένως, γίνεται μια προειδοποιητική, σκοτεινή φιγούρα, προσωποποίηση των κινδύνων που κρύβονται όταν ενδίδουμε με αμετροέπεια σε απολαύσεις -σκοτεινές, υλικές, σαρκικές, όταν παλινδρομεί η ψυχή στην εθιστική φωλιά του “εγώ” της. Κάπου έκει θα βρίσκεται ο προάγγελος-Αυλητής, που θα οδηγήσει την ψυχή στο νομοτελειακό χαμό της.

Οι συνέπειες των αθετούμενων υποσχέσεων

Καθώς ο Αυλητής απαλλάσσει με επιτυχία την πόλη από τη μάστιγα των αρουραίων, οι κάτοικοι της πόλης, οδηγούμενοι από απληστία στην εξαπάτηση, αρνούνται να τον αποζημιώσουν όπως αρχικά υποσχέθηκαν. Αυτή η προδοσία οδηγεί σε ένα ηθικό δίδαγμα για τις συνέπειες της παραβίασης του “λόγου”, ο οποίος σε πολλές κοινωνίες και πολιτισμούς θεωρούνταν ο ιερότερος νόμος, μία άρρηκτη συνθήκη ενώπιον των θεών – ως τέτοιος, το να αθετήσει κανείς το λόγο του ισούταν με αδίκημα χειρότερο από το φόνο και επέσυρε ποινές αιώνιας καταδίκης στα πιο βαθιά σημεία της κόλασης. Η επακόλουθη εκδίκηση του Αυλήτη – το να εξαφανίσει τα παιδιά για πάντα – αν και φαίνεται δυσανάλογη τιμωρία για το έγκλημα – έρχεται να υπογραμμίσει τη σημασία της ακεραιότητας, της ακοίμητης τήρησης του εσωτερικού ηθικού κώδικα και εν τέλει, τα αποτελέσματα που μπορεί να ακολουθήσουν όταν κανείς αθετεί το λόγο του -απέναντι σε μία εξωτερική συνθήκη ή στην ίδια του την ψυχή.

Η απώλεια και το πέρασμα του χρόνου

Η πράξη του Αυλήτη να οδηγήσει τα παιδιά σε ένα μυστηριώδες βουνό ή σε ένα κρυφό βασίλειο μας φέρνει μπροστά το παγκόσμιο θέμα της απώλειας και το αδυσώπητο πέρασμα του χρόνου. Η πόλη, που έμεινε έρημη και θλιμμένη, αντηχεί με τον απόηχο των κακών επιλογών και το μη αναστρέψιμο των ενεργειών. Αυτή η πτυχή του μύθου μας προσκαλεί να φιλοσοφήσουμε πάνω στην παροδική φύση της ζωής και τον αμετάκλητο αντίκτυπο των αποφάσεων που λαμβάνονται βιαστικά. Το πρίσμα αυτό του μύθου βρίσκει εφαρμογή σε μία πληθώρα νοητικών διαδρομών -από το πιο αυτοκριτικό, εσωτερικό τοπίο της ανθρώπινης ψυχής που αναλογίζεται τις επιλογές της, μέχρι τις οικουμενικές αποφάσεις και κατευθύνσεις που παίρνουμε ως ανθρώπινο είδος που προσπαθεί να επιβιώσει αποκομμένο πια από τη Φύση και την πραγματική του φύση.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Ο μύθος του Μαγικού Αυλού ξεπερνά τα αφηγηματικά του όρια, προσφέροντας μια πλούσια ταπισερί συμβολισμών και ηθικών κατευθύνσεων. Είτε θεωρηθεί ως αρχετυπικό μοτίβο, προειδοποιητική ιστορία ή μεταφορά για την κοινωνική αλλαγή, η ιστορία αντηχεί με διαχρονικά θέματα που συνεχίζουν να αιχμαλωτίζουν και να προκαλούν στοχασμό. Καθώς ξετυλίγουμε τα στρώματα του μύθου, ανακαλύπτουμε μια διαχρονική, πολυεπίπεδη αφήγηση που μας μιλά για την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης κατάστασης και την αέναη αναζήτηση της σοφίας και της αυτοανακάλυψης. Το μήνυμα για τον καθένα μας, στην καθημερινότητά μας? Να είμαστε αληθινοί με τον εαυτό μας!

Σ.τ.Σ: Το παραμύθι έχει τις ρίζες του σε ψήγματα που έχουν μείνει -δευτερεύουσες αναφορές και φήμες – μιας πραγματικής τραγωδίας, ενός μυστηρίου που ενέπνευσε εκτός από το παραμύθι, πολλή σύγχρονη σπέκουλα για το πραγματικό γεγονός (τι ήταν και αν όντως αυτό συνέβει):

“Η παλαιότερη αναφορά της ιστορίας φαίνεται ότι ήταν αποτυπωμένη σε ένα βιτρό της εκκλησίας του Χάμελιν, περίπου το 1300μ.Χ. Το παράθυρο περιγράφηκε σε διάφορες αναφορές μεταξύ του 14ου και του 17ου αιώνα, αλλά καταστράφηκε το 1660. Το παράθυρο θεωρείται γενικά ότι δημιουργήθηκε σε ανάμνηση ενός τραγικού ιστορικού γεγονότος για την πόλη. Τα αρχεία της πόλης Χάμελιν ξεκινούν επίσης με αυτό το γεγονός. Η παλαιότερη γραπτή αναφορά είναι από τα χρονικά της πόλης σε ένα λήμμα από το 1384, το οποίο σύμφωνα με πληροφορίες αναφέρει: “Έχουν περάσει 100 χρόνια από τότε που έφυγαν τα παιδιά μας (…)”

Παρόλο που η έρευνα διεξάγεται εδώ και αιώνες, καμία εξήγηση για το ιστορικό γεγονός δεν είναι παγκοσμίως αποδεκτή ως αληθινή. Σε κάθε περίπτωση, οι αρουραίοι προστέθηκαν για πρώτη φορά στην ιστορία σε μια έκδοση από το 1559 και απουσιάζουν από προηγούμενες εκδόσεις.” (μετάφραση από Wikipedia)